સમગ્ર દેશમાં આજથી શરૂ થયો ડિજિટલ વસતી ગણતરીનો પ્રથમ તબક્કો

દેશવ્યાપી મહાયજ્ઞ શરૂ

ગુજરાત સહિત સમગ્ર ભારતમાં આજથી 'વસતી ગણતરી-2027'ના પ્રથમ તબક્કાની સત્તાવાર શરૂઆત થઈ ગઈ છે. આ દેશની 16મી જનગણના તથા સ્વાધીનતા પછીની 8મી ગણતરી છે. પહેલીવાર આ સમગ્ર પ્રક્રિયા સંપૂર્ણ ડિજિટલ માધ્યમથી હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.

રાજ્યના વસતી ગણતરી નિયામક સુજલ જે. મયાત્રાએ તમામ નાગરિકોને આવતી માહિતી સાચી અને સંપૂર્ણ રીતે પ્રદાન કરવા માટે આવ્યા છે.

બે તબક્કાની પ્રક્રિયા

આ ગણતરીને બે મુખ્ય તબક્કામાં વહેંચવામાં આવી છે, જેમાં કુલ 33 પ્રશ્નો પૂછવાશે:

પ્રથમ તબક્કો (1 થી 30 જૂન, 2026): આ સમયગાળામાં ગણતરીદારો ઘરે ઘરે જઈને આવાસની સ્થિતિ, પરિવારના સભ્યો, પીવાનું પાણી અને અન્ય ભૌતિક સુવિધાઓ સંબંધિત તથ્યો સંગ્રહ કરશે.

બીજો તબક્કો (9 થી 28 ફેબ્રુઆરી, 2027): આ અંતિમ તબક્કામાં મુખ્ય વસતી ગણતરી સાથે જાતિ ગણતરી પણ સંયુક્ત રૂપે હાથ ધરવામાં આવશે, જે ભારતીય ઇતિહાસમાં સત્તાવાર રીતે પહેલીવાર થશે.

ચાર નવા પ્રશ્નો

આ વખતે ગણતરીમાં ચાર નવા પ્રશ્ન સામેલ કરવામાં આવ્યા છે:

• શું તમે ઈન્ટરનેટ વાપરો છો?
• તમારી પાસે સ્માર્ટફોન છે?
• શું તમે બોટલ્ડ વોટર વાપરો છો?
• તમે કયા ધાન્યનો ખોરાકમાં સૌથી વધુ ઉપયોગ કરો છો?

અંગત માહિતીની સુરક્ષા

સરકાર દ્વારા નાગરિકોની ગોપનીયતા સુરક્ષિત રાખવા માટે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી છે. જો ગણતરી કર્મચારી નીચેની માહિતી માંગે તો નાગરિકોને તેનો જવાબ આપવાનો નથી:

• આવક અથવા બેંક બેલેન્સ સંબંધિત કોઈ પણ પ્રશ્ન
• આધારકાર્ડ, પાનકાર્ડ કે અન્ય ઓળખપત્ર ભૌતિક રીતે બતાવવાનું દબાણ
• બેંક ખાતા નંબર અથવા OTP જેવી ગુપ્ત માહિતી

વ્યાખ્યાઓમાં મહત્વના સુધારા

ડિજિટલ ડેટા સચોટ રહે તે માટે કેટલીક વ્યાખ્યાઓ સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે:

લિવ-ઇન રિલેશનશિપ: લાંબા સમયથી સાથે રહેતા યુગલને 'પરિણીત યુગલ' તરીકે ગણવામાં આવશે.

રેડિયો અને ટીવી: મોબાઇલમાં FM સુવિધા હોય તો તેને 'રેડિયો' ગણવામાં આવશે. તેવી જ રીતે, મોબાઇલમાં યુટ્યુબ જોવું 'ટીવી' ગણાશે નહીં, તેના માટે ઘરમાં ટીવી સેટ હોવો આવશ્યક છે.

વાહન: ટ્રેક્ટર, ઈ-રિક્ષા અને ઓટો રિક્ષાને કાર કે જીપની શ્રેણીમાં ગણવામાં નહીં આવે.

પાણીની વ્યવસ્થા: ઘરમાં નળ હોવા છતાં જો બહારથી બોટલ કે કેનનું પાણી મંગાવતા હોવ તો તે 'બોટલ્ડ વોટર' તરીકે નોંધાશે.

રસોડું: જો ઘરમાં રસોઈ અલગ રૂમ તરીકે હોય તો જ તેને 'રસોડું' તરીકે લખવામાં આવશે.

બેંકિંગ સમાન ડિજિટલ સુરક્ષા

આ વસતી ગણતરી ડિજિટલ હોવાથી ડેટાને 'અતિ-સંવેદનશીલ માહિતી' શ્રેણીમાં રાખવામાં આવ્યો છે. આ ડેટાની સુરક્ષા પરમાણુ ઉર્જા કેન્દ્રો અને મિલિટરી નેટવર્ક જેવી મજબૂત હશે અને તે માહિતી અધિકાર કાયદાના દાયરાની બહાર રહેશે. ડેટા લીક કરનાર સામે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાયદા હેઠળ કડક કાર્યવાહી થશે.

ગુજરાતી સહિત દેશની 16 સત્તાવાર ભાષાઓમાં એન્ડ્રોઇડ અને iOS એપ્લિકેશન દ્વારા ડેટા એન્ટ્રી કરવામાં આવશે. નેટવર્ક વગરના દુર્ગમ વિસ્તારો માટે ઓફલાઇન ડેટા સ્ટોરેજની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ છે. નાગરિકો ટોલ-ફ્રી નંબર 1855 અથવા censusindia.gov.in પોર્ટલમાર્ફતે મદદ લઈ શકે છે.

જિઓ-ટેગિંગના પાંચ મોટા ફાયદા

આ ડિજિટલ ગણતરીમાં જિઓ-ટેગિંગ દ્વારા દરેક ઘરને નકશા પર 'ડિજી ડોટ' તરીકે દર્શાવવામાં આવશે:

આપત્તિમાં સચોટ રાહત: પૂર, ભૂકંપ કે વાદળ ફાટવા જેવી કુદરતી આફતો વખતે કયા ઘરમાં કેટલા લોકો ફસાયા છે તેની ચોક્કસ માહિતી મેપ પરથી મળી રહેશે, જેથી હેલિકોપ્ટર, બોટ અને ખોરાક પેકેટની તાત્કાલિક વ્યવસ્થા થઈ શકશે.

ચૂંટણી સીમાંકન: સંસદીય કે વિધાનસભા ક્ષેત્રોના પુનઃગઠન વખતે મોહલ્લાઓ અને સમુદાયો ખોટી રીતે વહેંચાઈ ન જાય તે માટે મદદ મળશે.

શહેરી આયોજન: જે વિસ્તારમાં બાળકોની સંખ્યા વધુ હોય ત્યાં પ્રાધાન્યના આધારે શાળા અને બગીચા બનાવી શકાશે. કાચા મકાનોવાળા વિસ્તારમાં મેડિકલ ઈમર્જન્સી માટે મોબાઇલ વાન તૈનાત કરી શકાશે.

સ્થળાંતરનો ડેટા: આગામી 10 વર્ષ પછી થનારી ગણતરી વખતે આ નકશાઓની તુલના કરીને શહેરીકરણનો દર અને લોકોના સ્થળાંતરની ચોક્કસ માહિતી મળશે.

બોગસ મતદારોની દૂરી: જિઓ-ટેગિંગ દ્વારા મતદાર ભૌગોલિક સ્થાન સાથે ડિજિટલી જોડાશે, જેથી મતદાર યાદીમાંથી ડુપ્લિકેટ કે બેવડા નામ આપોઆપ દૂર થઈ જશે.

કાયદેસર જવાબદારી

'જનગણના અધિનિયમ-1948' હેઠળ તમામ વ્યક્તિગત માહિતી સંપૂર્ણ ગુપ્ત રાખવામાં આવશે અને તેનો ઉપયોગ કોર્ટ કે કર આદેશમાં પુરાવે તરીકે નહીં થાય. જોકે, દરેક નાગરિકે સાચી માહિતી આપવી ફરજિયાત છે. જો કોઈ વિગત આપવાનો ઇનકાર કરશે અથવા ખોટી માહિતી આપશે તો કાયદેસર કાર્યવાહી અને દંડ થઈ શકે છે.

હાલમાં પૂર્ણ થયેલી સ્વ-ગણતરી ઝુંબેશમાં ગુજરાતના 3.74 લાખથી વધુ જાગૃત નાગરિકોએ, જેમાં રાજ્યપાલ અને મુખ્યમંત્રી પણ સામેલ હતા, ઓનલાઈન ફોર્મ ભરીને સારો પ્રતિસાદ આપ્યો છે.