જામ સાંવલીનો અનોખો હનુમાન મંદિર: સૂતેલી મુદ્રા અને રહસ્યમય જળધારા

હિંદુ ધર્મશાસ્ત્ર અને પુરાણોમાં કલિયુગમાં ભગવાનના નામજપ અને તેમના પરમ ભક્ત હનુમાનજીની આરાધનાને સર્વોચ્ચ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. વિશ્વજુડે રામભક્ત બજરંગબલીના અસંખ્ય મંદિરો અને ભક્તો વિખરાયેલા છે. શિવાંશ અવતાર તરીકે માનવામાં આવતા હનુમાનજી કલિયુગમાં પણ પૃથ્વી પર સજીવ રૂપે સર્વત્ર વર્તમાન છે એમ માનવામાં આવે છે.

આ સંદર્ભમાં એક અત્યંત અનોખો મંદિર મધ્યપ્રદેશમાં સ્થિત છે. છિંદવાડા-નાગપુર રાજમાર્ગ પર સૌસર તાલુકામાં આવેલો જામ સાંવલી હનુમાન મંદિર તેની અસાધારણ વૈશિષ્ટ્યો માટે દેશભરમાં ખ્યાત છે. અહીં હનુમાનજીની પ્રતિમા સામાન્ય ઊભી કે બેઠેલી મુદ્રામાં નથી, પરંતુ વિશ્રામ અવસ્થામાં શોભાયમાન છે.

પીપળાના વૃક્ષ હેઠળ વિશ્રામ

મંદિરમાં એક વિશાળ પીપળાના વૃક્ષ નીચે હનુમાનજીની આ મહિમાન્વિત મૂર્તિ સ્થાપિત છે. તેના આગમનનો કોઈ સરકારી અભિલેખ ન હોવા છતાં, પૌરાણિક આખ્યાનો અને લોકોપવાદ અનુસાર, ત્રેતાયુગમાં જ્યારે મેઘનાદના શક્તિબાણથી રામના કનિષ્ઠ ભાઈ લક્ષ્મણ બેભાન પડ્યા હતા, ત્યારે તેમના જીવનરક્ષા માટે હનુમાનજી સંજીવની બૂટી શોધવા ગયા હતા. તેમણે તેમના ભ્રમણમાં આ પીપળાના વૃક્ષ ક્રતે થોડો વિશ્રામ લીધો હતો.

એક વૈકલ્પિક લોકપ્રસંગ આ પણ પ્રચલિત છે કે પૂર્વમાં હનુમાનજીની મૂર્તિ પૂર્વમુખી ઊભી અવસ્થામાં હતી. કેટલાક ચોર-લુંટેરાઓને એવી ખબર પડી કે પીપળાના વૃક્ષ તળે વિશાળ ધનરાશિ દફન છે. જ્યારે તેઓ તે ધન મેળવવા મૂર્તિને સ્થળેથી હટાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે એક અદ્ભુત ઘટના ઘટી અને મૂર્તિ આપોઆપ શયન અવસ્થામાં તે જગ્યાએ સ્થિર થઈ ગઈ. ત્યાર પછીથી બજરંગબલી આ અવસ્થામાં જ અહીં સંસ્થાપિત છે.

મૂર્તિમાંથી વહતી પવિત્ર જળધારા

આ મંદિરનું સૌથી આશ્ચર્યજનક પક્ષ એ છે કે હનુમાનજીની મૂર્તિની નાભિ પ્રદેશમાંથી સતત એક પવિત્ર જળધારા પ્રવાહિત થાય છે. આ જલનો ઉદ્ગમ અથવા સ્ત્રોત આજ સુધી એક રહસ્ય જ રહ્યું છે. મંદિરમાં આગમન કરતા શ્રદ્ધાવાન આ જલને ભગવાનના ચરણામૃત તરીકે સ્વીકાર કરે છે. આ જલ પાનથી ચર્મરોગો નિવૃત્ત થાય છે એવી પ્રબળ આસ્થા લોકોમાં વ્યાપક છે. તદતિરિક્ત, આ સ્થળે પૂજા-આરાધના કરવાથી ભૂતપ્રેતની નકારાત્મક શક્તિઓ, માનસિક વ્યાધિઓ અને આર্થિક તથા શારીરિક બાધાઓ નિવૃત્ત થાય છે એમ માનવામાં આવે છે. આ કારણે મહારાષ્ટ્ર સહિત સમગ્ર ભારતમાંથી લાખો ભક્તો અહીં દર્શનાર્થે આવે છે.

ભવ્ય હનુમાન લોક પ્રસ્તાવિત

આ ધર્મીય અને સાંસ્કૃતિક તીર્થ હવે મધ્યપ્રદેશમાં એક મુખ્ય પર્યટન કેન્દ્ર તરીકે પણ ઉદ્ભવ પામ્યું છે. રાજ્યના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ઉજ્જૈનના વિખ્યાત મહાકાલ લોકની પ્રતિકૃતિ અનુરૂપ જામ સાંવલીમાં એક ભવ્ય શ્રી હનુમાન લોક નિર્માણ કરવાની ઔપચારિક ઘોષણા કરી હતી અને આ સંબંધે વિધાનસભામાં પણ ઠરાવ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. આગામી કાળમાં આહીં આવતા ભક્તોને એક દિવ્ય અને ભવ્ય હનુમાન લોકનું દર્શન મળશે.

સ્થાનનો વર્ણન અને પહોંચવાનો માર્ગ

આ અલૌકિક મંદિર મધ્યપ્રદેશના છિંદવાડા જિલ્લાના સૌસર તાલુકામાં અવસ્થિત છે. ભૌગોલિક દૃષ્ટિએ તે મહારાષ્ટ્રના નાગપુર શહેરથી માત્ર ૬૬ કિલોમીટર દૂર સ્થિત છે. સૌસર ગામ છિંદવાડા-નાગપુર મુખ્ય પથ પર આવેલું હોવાથી સડક માર્ગે સરળતાથી પહોંચી શકાય છે. આ ઉપરાંત, રેલવે સેવાઓ પણ અહીં સુલભ છે, જેવાથી પર્યટકો ટ્રેનમાર્ગે પણ અનાયાસે આ મંદિરે પહોંચી શકે છે.